Motor neurone patient Geoff Whaley: my wish to die at Dignitas

February 7 2019 The Times

Ann and Geoff Whaley cherish their last days together. She put her emotions “in a box” when he told her he wanted to die­
Ann and Geoff Whaley cherish their last days together. She put her emotions “in a box” when he told her he wanted to die­BEN GURR FOR THE TIMES

Today is the day Geoff Whaley expects to die. At 11am Swiss time, the retired accountant will go to the apartment where so many have died before him, and sip a cup of water laced with lethal drugs.

If everything goes to plan his wife, Ann, will return a widow to their Buckinghamshire home after 52 years of marriage, and finally face all the emotions she has “kept in a box” since her husband decided the date of his death.

Mr Whaley is 80. He was told that he had motor neurone disease two years ago. In December doctors warned him that he had six to nine months left.

Those who want to die at Dignitas must be able to take the fatal dose themselves. With barely a twitch left in his limbs, the father of two feared that if he left the trip any later, he might have lost the capacity to pick up the cup or even swallow — and with that, the chance to die the way he wanted.

Sitting in his conservatory at home in Chalfont St Peter, immobile under a blanket, Mr Whaley seemed calm, settled and proud of his stiff upper lip. His 76-year-old wife, a cheery woman with a honey blond bob and pearls, whizzed around the house in a state of determined joviality, making tea and going through photo albums of “Geoffrey” paragliding in his sixties and the house they once had on Lake Como.

Their daughter, Alix, 43, checked that her father was comfortable, teasing him gently when he accidentally ran over her foot in his wheelchair.

What did it feel like to have booked his own death? “Bizarre,” Mr Whaley said, with half a smile. “It’s not something I’ve ever done before.”

The Times interviewed Mr Whaley and his family in the last week of his life. Their greatest source of anguish was not the imminent trip to Switzerland but last week’s call from Thames Valley Police summoning Mrs Whaley to the station to be interviewed under caution. Someone had tipped them off about the family’s plans.

Helping someone to commit suicide is punishable by up to 14 years in prison. Having booked their flights and hotel online because her husband’s fingers failed him, Mrs Whaley suddenly faced the possibility of criminal charges.

“We were coming into the final lap,” said Mr Whaley, whose voice is among the last faculties he has left. “I really wanted a quiet few weeks to reflect on what is happening and that’s when the bomb dropped.” The stress, he said, had “destroyed everything we had done to prepare ourselves”.

Mr Whaley knew he wanted an assisted death in Switzerland almost immediately after his diagnosis. It was “an insurance policy” that gave him comfort. Afraid that police might confiscate his passport, he decided that his only other option would be to starve himself. He was terrified.

Wedding day smiles at the beginning of more than half a century together
Wedding day smiles at the beginning of more than half a century togetherBEN GURR TIMES PHOTOGRAPHER

“In 52 years of married life,” Mrs Whaley said, “Geoff has never cried, but that day, he put his head down and sobbed. That made me very angry.”

She told the police everything. “I wasn’t frightened because I didn’t feel like I’d done anything wrong. I wasn’t ashamed. I was cross. My whole attitude throughout Geoffrey’s illness is that I’m here to protect him from all the slings and arrows from the outside world so that he can enjoy the time he’s here. It was so ridiculous to put us through this when he is in the final few days of life.”

Police have since dropped the case, although it may be reopened should any new information come to light.

The family, who have been supported by the charity Dignity in Dying, make no criticism of the police. “It’s the rulebook that needs changing,” said Mr Whaley, whose wish to control his own death has cost £11,000. “I want the law rewritten to allow people in certain circumstances to take their own life [while ensuring] that any weak or vulnerable people are protected against abuse. The two things things are not mutually exclusive.”

The couple met when he gatecrashed her 21st birthday. They’ve been together ever since. Last night, they enjoyed their last meal together at a hotel in Zurich, with their two adopted children, Alix and Dominic. Mr Whaley has left letters for his four grandchildren, aged four to 17, and friends, who have been aware of his plans but were not told the date. “I didn’t want to go through 50 goodbyes so I’ve written them all a short note to be sent in due course.” His overriding feeling, as he counted down the hours, was “curiosity — what it’s going to be like on the day”.

At least three Britons have returned from loved ones’ assisted deaths in Switzerland to face months of police investigation. No one has been prosecuted. Yet. Was Mr Whaley worried about the consequences for his wife? “No,” he said , bluntly. “What’s the point of worrying about things you can’t do anything about?” Besides, he added, “Ann can handle anything.”

For her part, Mrs Whaley could not dare to think of life after tomorrow. “I’ve put my emotions in a box. That box will open when it’s all over. Fifty- five years we’ve been together. I know it’s going to be awful, just so empty.” Her husband was only half-joking when he declared “an absolutely no blubbing” rule. His daughter has already broken it, when she looked up at the clock last Thursday, about 11am. “I just thought, gosh, this time next week”. . . She looked daunted. “That got me.”

Her father had no doubt he was doing the right thing and had the complete support of his family. “My children and grandchildren have their lives to lead. The waters will close and life will go on.

“The one thing that has worried me all along is leaving Ann because I’ve spent all my life protecting her. Now she’ll be without me but I know she’ll get through it.”

Q&A: In the eyes of the law, what is assisted suicide?
It is helping someone who wants to die to take his or her own life.

Is it illegal?
In the UK, under the Suicide Act 1961, it is not illegal to take your own life but it is a criminal offence punishable by up to 14 years’ imprisonment to help another to do so.

Is it the same as euthanasia? 
No — euthanasia, sometimes called “mercy killing”, is the putting to death of another person who may be suffering from a terminal or painful condition. It is regarded as murder or manslaughter under the law and carries a penalty up to life imprisonment.

Are there exceptions?

If a person dies because medical professionals withdraw life-sustaining treatment where this is regarded as in the patient’s best interests, then that is not illegal.

Has the law changed recently? 

Many campaigners and patients have called for a change in the law to allow assisted suicide, particularly since the Human Rights Act came into force in 2000. In one recent case, Tony Nicklinson went through the courts, seeking a change in the law on assisted suicide. It was decided that the issue was for parliament and not the courts. The Assisted Dying Bill was debated in 2015 but MPs rejected a change to the current position.

What attitude do prosecutors take?

The Crown Prosecution Service asks that several factors are taken into account, that make prosecution less likely, such as the suspect being “wholly motivated by compassion” and the victim having reached a “voluntary, clear, settled and informed decision to commit suicide”.

You are logged in as a registered user


Oak sells for mighty prices at auction

it really is an outrage all these under-managed woodlands where 120 year old oaks are just being left alone. how dare they? i don’t know what the world is coming to. meanwhile timber is urgently needed for important human projects like faux shakespearean theatres!

The Times, February 2 2019.

Lone Oak Tree in Keswick. The cost per cubic foot of oak has doubled in less than four years

Lone Oak Tree in Keswick. The cost per cubic foot of oak has doubled in less than four yearsJW/MASTERFILE/CORBIS

Lord Nelson’s fleet was carved from them, druids worshipped beneath their spreading branches and King Charles II hid in one to escape the Roundheads.

The mighty English oak, the UK’s most common deciduous tree, is embedded in our history and has been valued for thousands of years for the durability and hardness of its timber.

It is now fetching record prices in auctions, with the cost per cubic foot of high-quality oak doubling to £10 in less than four years. The largest trees are worth more than £2,000 and woodland owners are being encouraged to cash in to reduce Britain’s reliance on imports for 95 per cent of its hardwood.

Grown in Britain, a not-for-profit body which promotes British timber, is urging owners to feed increased demand for oak flooring, furniture and timber-framed buildings.

More than 250 oaks will be needed this year for the new Shakespeare North playhouse in Knowsley, near Liverpool, constructed by the same company that built Shakespeare’s Globe in London.

In December the Confederation of Forest Industries reported that prices were rising worldwide due to the insatiable appetite for the wood. Oliver Combe, a timber seller and the report’s author, said: “We used to sell beech, ash, sycamore and chestnut. The last five years all the market has wanted is oak — for furniture, flooring and houses.”

Supply of British oak was also being constrained in part by the rise in “hobby owners” of woodland, he added. “Some won’t want to cut anything down and have bought it because they want to look at wildlife or camp in it and want the peace and quiet. It makes it virtually impossible to have co-ordinated management.”

A report in 2015 said that these enthusiasts accounted for 16 per cent of woodland owners. They owned 3 per cent of all woodland but were growing in number, the report said.

Dougal Driver, of Grown in Britain, said that most woodland was under-managed. “If you choose not to thin oak when it’s 120 years old then those trees will have to come from abroad,” he said. “The sound of a chainsaw is a good thing for wildlife. When you open up woodland you get more wildlife and light.”

Stuart Somerscales, 80, who has run a sawmill in Lincolnshire for more than 40 years, said that prices for oak were the highest he had known. He said that some large trees with few knots, straight grain and no brown stain were worth more than £2,000.

Astrofysicus en filosoof Gerard Bodifee

VK 23 december 2018

Zin van het leven : Gerard Bodifee

In zijn zoektocht naar de zin van het bestaan schakelt Gerard Bodifee even makkelijk tussen Plato, God, Spinoza en de geboorte van sterren. Het ethisch besef van de mens groeit, zegt hij tegen Fokke Obbema.

Gerard Bodifee. Beeld Jitske Schols

Gepromoveerd astrofysicus, filosoof, chemicus, journalist en schrijver – het zijn enkele van de etiketten die de 72-jarige Vlaming Gerard Bodifee in de loop van zijn leven heeft verzameld. Als tiener groeide hij, zoon van Nederlandse ouders, op in naoorlogs Antwerpen. Hij raakte gefascineerd door de sterren en voelde zich ‘aangeraakt door iets groters’ – met een dagelijkse gang naar de kerk als misdienaar tot gevolg. Later promoveerde hij op de patronen die na de geboorte van een ster in sterrenstelsels ontstaan, waarbij Nobelprijswinnaar Ilya Prigogine zijn intellectuele voorbeeld was. In de kerk is hij inmiddels teleurgesteld geraakt (‘Die heeft gefaald’), maar zijn geloof in God is ongebroken. Al hanteert hij wel zijn eigen definities van ‘geloven’ en ‘God’.

Vanaf ongeveer zijn 50ste is de natuurwetenschapper Bodifee, auteur van tientallen boeken, zich vooral op filosofie gaan toeleggen. Woonachtig in een landhuis in Belgisch Limburg richtte hij met zijn vrouw, televisieprogrammamaker Lucette Verboven, een ‘Huis voor Filosofie’ op. Over de oude, Griekse filosofen (‘Ik ben platonist’) spreekt hij inmiddels met evenveel gemak als over de kwantummechanica en het universum. Bodifee prijst de natuurwetenschappen om de vooruitgang die zij hebben gebracht, maar meent ook dat hun beoefenaars te veel pretenties hebben gekregen. Zij behoren te zwijgen over existentiële vragen, natuurwetten hebben niets van doen met ethiek: ‘De werkelijkheid heeft geen zin van zichzelf, die moeten wij eraan toevoegen’.

Wat is de zin van ons leven?

‘De zin moet je buiten je eigen bestaan zoeken. Als je hem in jezelf zoekt, wil dat zeggen dat je iets wilt bereiken of bezitten. Dat kunnen natuurlijk doelstellingen in je leven zijn, maar dat levert nog geen waarachtige zin op. Want die is dan begrensd tot een werkelijkheid die ophoudt met jezelf. Misschien kun je de vraag beter ruimer formuleren: wat is de zin van het bestaan als zodanig?’


‘Dan hebben we het over het geheel van de werkelijkheid, waarin onze planeten niet meer zijn dan zandkorreltjes die om een wat grotere zandkorrel, de zon, heen draaien. De mens vraagt zich af: wat is de betekenis van mijn aanwezigheid in dit enorme geheel? Dat is de echte vraag. Waarom is er het universum, waarom is er een wereld? Ik denk dat alleen een vrij simpel antwoord hout snijdt, namelijk de zin van het bestaan is het bestaan zelf. Het feit dat je bestaat, is een zinvol gegeven. Maar dat kun je alleen zeggen als je een zekere waarde aan het bestaan toekent. Oftewel: je moet het bestaan goed vinden. Als het goed is te bestaan, is het zinvol te bestaan.’

Maar hoe goed is het bestaan? Er zijn genoeg bewijzen van het tegendeel.

‘Dat het een irrationeel en gevoelsmatig antwoord is, besef ik. Maar er gaat ook iets zeer krachtigs van uit: ja, ik vind het goed dat de werkelijkheid bestaat. Ik ben niet zo’n bijbellezer, maar ik vind de eerste bladzijde heel mooi. Die wordt vaak verkeerd begrepen. Onze wereld is in 14 miljard jaar geschapen, niet in zes dagen, dus de Bijbel bevat klinkklare onzin, zeggen wetenschappers. Maar dan lees je het verhaal verkeerd. Het gaat niet om het feitenrelaas, maar om de constatering ‘God zag dat het goed was’. Dat is het geloof waarop onze hele cultuur steunt, of je jezelf nu joods-christelijk noemt of niet.’

Maar hoe ziet u dan het kwaad?

‘Natuurlijk, het bestaan is ook chaotisch en wreed, meedogenloos en willekeurig. Alles wat niet goed is, wordt een opdracht. Dus direct gekoppeld aan de kosmologische gedachte ‘het bestaan is goed’ zit het ethische idee: ‘Het goede staat ons te doen’. God zegt tegen de mens: ik heb de wereld gemaakt, zet het werk voort. Dus nu is het aan ons. Dat is de manier waarop ik in de wereld sta. Het werk is onvoltooid en de wereld schreeuwt om hulp, want er is zo veel kwaad. Onze vermogens zijn beperkt, maar we hebben ze wel. We beschikken bijvoorbeeld over de wetenschap.’

Heeft uw studie van het universum u inzichten over de zin van het leven gegeven?

‘Wetenschap zie ik als een zeer vruchtbare manier van kijken naar de werkelijkheid, maar draagt hier geen haar bij. Als ik mijn kijk op het leven ontvouw, krijg ik vaak als reactie: ‘Ja, maar je bent een wetenschapper, je weet dat je een toevallige verzameling eiwitten en nucleïnezuren bent, ontstaan door een proces van mutatie en selectie. Blinde processen, doelloos. En jij bent aan het praten over de zin van alles, je bedriegt ons.’ Die kritiek is op zich juist, de werkelijkheid heeft geen zin in zichzelf. Die moeten we eraan toevoegen. Dat doet de stelling: het is goed te bestaan. Dat is het stempel dat we op het bestaan drukken. De mens beschikt over het vermogen ideeën te bedenken, zoals te zeggen dat het bestaan goed is, ook al spreekt er veel tegen.’

Waarom is de puur wetenschappelijke kijk voor u onbevredigend?

‘Niet onbevredigend, want ik verwacht geen antwoorden op ethische vragen van de wetenschap. Dat kan zij niet. Wetenschap is waarnemingen doen en een model bedenken waarmee je voorspellingen kunt doen. Bij de zin van het leven gaat het erom betekenis aan die feiten te geven. De wetenschap neigt ertoe zich daarmee te bemoeien, zeker moderne wetenschappers.’

Uw Amerikaanse collega-astrofysicus Steven Weinberg zegt: ‘Naar­mate we meer weten over het heelal, wordt het bestaan zinlozer.’

‘Dat soort uitspraken krijg je wanneer wetenschappers zich op terreinen bewegen waar de wetenschap niet over gaat. Weinberg heeft verstand van fysica, niet van morele en existentiële vragen. Het is een groot probleem van deze tijd dat het geloof in de wetenschap veel te absoluut is. De wetenschap blijft een van de mooiste dingen die de mens heeft voortgebracht, maar we moeten haar begrenzingen zien. We hebben haar op de plaats van religie gezet, maar dat kan haar plek niet zijn.’

Gelooft u in God?

‘Geloven kan voor mij niet zijn: iets aannemen waarvan ik niet weet of het waar is. Zeg dan dat je het niet weet, maar ga niet zeggen: ik geloof het. Dat vind ik dom. Maar geloven in de zin dat je ergens vertrouwen aan hecht, is wel zinvol. Ik vertrouw op het goede van dit bestaan en op basis daarvan engageer ik me in deze wereld. Is dat een geloof in God? Ik denk het, want het woordje God betekent in essentie voor mij: het volkomen goede. Deze wereld is goed tot op zekere hoogte, het kwaad is waar de wereld tekortschiet. Maar de wereld evolueert door de morele mens in de richting van het goede. Het is een scheppingsproces. Het ultieme doel, de voltooiing van dat proces, noem ik God.’

Het gebruik van dat begrip leidt tot een tweedeling tussen gelovigen en niet-gelovigen – is het niet beter over het ‘volkomen goede’ te spreken?

‘Wat we moeten doen, is het woord God zijn juiste betekenis geven. Ik denk dat we die naam nodig hebben, er schuilt zo’n rijke traditie achter. Die kun je niet zomaar van je afschuiven alsof het niets is. De ietsisten doen dat. ‘Er is iets’, poneren zij. Ze doen alsof ze iets ontdekt hebben, maar willen het niet met het voorgaande in verband brengen. Hoe flauw. We hebben zo’n rijke filosofische en religieuze traditie in Europa, maar die wordt vanwege onbekendheid ermee terzijde geschoven. Dan komen de ietsisten met iets dat intellectueel armoedig is. ‘Er is iets’, laat ze Thomas van Aquino lezen! Die schreef: God is ‘die is’. Voor mij is God het bestaan. Vandaar dat ik de vraag ‘bestaat God?’ absurd vind. ‘Besta ik?’, kun je je beter afvragen. Nou, tot op zekere hoogte en binnenkort niet meer.’

U ziet de mensheid in de richting van het goede evolueren. Waar leidt u dat uit af?

‘Lees Aristoteles over de deugdethiek van 2.500 jaar geleden. ‘Wat is een goede man?’, vraagt hij zich af. Hij denkt dus alleen aan de man. Dan zegt hij: iemand die goed is voor zijn slaven. Meteen ervaar je de vooruitgang in ons ethisch besef, want slavenbezit is voor ons een misdaad. Of lees de opvattingen van Plato en Socrates. Neem kinderen naar het slagveld om hun dapperheid te ontwikkelen, zeggen zij. Nu ziet niemand dat nog als een goede plek voor kinderen. Het besef dat oorlog niet goed is, is breed gedeeld. Ethische groei is er zeker.’

Waar brengt die ons?

‘Een eindtoestand is ver van waar we ons bevinden. Een paar duizend jaar geleden kon niemand zich iets voorstellen bij wereldwijde hulpverlening of internationale diplomatie. De toestand over enkele duizenden jaren kunnen we onmogelijk bedenken. We kunnen enkel de weg voortzetten waarop we ons bevinden. Paulus spreekt bij de eindtoestand over de volheid der tijden: alles is voltooid, het eindeloze, het ongelofelijke.’

Wat wel vaststaat, is onze dood. Boezemt die angst in?

‘Je zou eerder bang moeten zijn voor het leven, dat is pas een hachelijke toestand. Onwillekeurig zijn we angstig voor de dood door toedoen van onze overlevingsinstincten. Die zijn gericht op zelfbehoud, de dood is een flagrante schending daarvan. Onze biologische reflex is aangeboren, maar filosofisch absurd, want de dood is inherent aan het leven. Met onze geboorte zijn we het leven ingedoken, het onbekende tegemoet. Onze volgende duik in het onbekende is onze dood.’

Wat volgt er dan, denkt u?

‘Er verandert eigenlijk niets. Mijn lichaam en gedachten zijn er niet meer. Maar in een ander perspectief bezien leven we eeuwig voort. Ons bestaan is begrensd doordat we het in tijdelijkheid beleven. Maar dat is een beperkte blik: er is alleen het nu, het verleden is niet meer, de toekomst nog niet. Maar ons vermogen bewust te zijn van de realiteit van verleden en toekomst groeit. Neem alleen het feit dat we ons nu verantwoordelijk voelen voor de bewoonbaarheid van de planeet over honderd jaar. Dat is een wonderlijk vermogen van de mens, handelen met het oog op een tijd die ver voorbij zijn fysieke bestaan ligt. Met zo’n verruimd bewustzijn bereik je op den duur het perspectief op het bestaan waar Spinoza het over had. Hij pleitte ervoor het vanuit de eeuwigheid te bekijken, sub specie aeternitatis. Dan is ons bestaan niet weg te nemen uit het geheel. Nu u hier tijdelijk bent, kan die realiteit nooit meer ongedaan worden gemaakt. In die zin zijn we onsterfelijk, er blijft na onze dood een stukje tijd waarin we er wel voor altijd zijn. Dat blijft voorgoed zo. Dat woordje is hier mooi op zijn plaats. Het is goed dat we er zijn.’

2018, het jaar van de geregisseerde kwetsbaarheid


Dit jaar toonde de ene na de andere (sociale)mediapersoonlijkheid zijn kwetsbaarheid aan het oog van de wereld. Waar komt die behoefte vandaan? En welke rol speelt commercie in deze golf van quasi-eerlijkheid?

Haro Kraak
VK 17 december 2018
Beeld Philip Lindeman

Anna Nooshin zat erdoorheen. ‘Even een beetje confession time’, zei de bekende influencer en presentatrice eind november in een YouTube-filmpje met de titel ‘Ik ben hier ZO onzeker over’. ‘Ik worstel deze week met motivatie, ik merk dat ik gewoon niet zo veel zin heb in dingen.’ Een van de oorzaken was dat ze foto’s van vier jaar geleden had bekeken. ‘Mijn haar was toen echt zó lang, tot over m’n tieten, en heel gezond.’ Ze had al van alles geprobeerd – ‘ál die pillen, SugarBearHair, biotine, hoe heet al die troep’ – maar niets werkte. ‘Ik mis het’, zei ze over haar lange manen. ‘Dan zit je gewoon niet lekker in je vel.’

Anna Nooshin Beeld ANP

Ja, er waren ergere dingen in de wereld, gaf ze meteen toe. Toch leefden haar 276 duizend abonnees hartstochtelijk met haar mee. In honderden reacties werd haar een hart onder de riem gestoken en kreeg ze tips om de haargroei te stimuleren. Ook waren er mensen, vooral meisjes, die iets anders opviel: het haar van Nooshin, glimmend en golvend tot ruim over haar schouders, zag er prachtig uit. ‘Ik zou een moord doen om jouw haar te hebben’, schreef ene Lindsey. Wat was er eigenlijk mis met haar ravenzwarte haardos?

Hoewel het er voor de buitenstaander glamoureus, comfortabel en enerverend uitziet, is het leven van een influencer – een onlinebekendheid die meestal geld verdient door producten en merken terloops onder de aandacht te brengen bij de eigen achterban – niet altijd makkelijk. Dat is althans wat je ze steeds vaker hoort zeggen. Was het jarenlang de norm om op sociale media een perfect, succesvol en gelukkig bestaan neer te zetten, nu is het gangbaar, nee, zelfs al cliché geworden, om te laten zien dat jij óók heus onzeker bent, met allerlei problemen worstelt en soms even diep in de put zit, of erger. Liefst met de toevoeging: probeer nu deze dieetshake/dit crèmepje/deze sport om erbovenop te komen.

De toverwoorden van deze trend zijn kwetsbaarheid, eerlijkheid en openhartigheid – precies wat er voorheen zo schortte aan sociale media. ‘Wauw, klinkt misschien gek’, reageert ene Anne op het filmpje van Nooshin, ‘maar ik vond je echt heel real/authentiek in deze vlog!’ Die echtheid is wat de – veelal jonge – volgers het liefst willen zien. Ze houden niet van die afstandelijke beroemdheden van tv, maar willen een gevoel van intimiteit en herkenning ervaren als ze naar hun onlinehelden kijken. Dat wat het vloggen oorspronkelijk zo aantrekkelijk maakte, een ongefilterd inkijkje in iemands persoonlijke leven, wordt door de nieuwe nadruk op worstelingen dus nog verslavender.

Op tal van blogs over sociale media en ondernemen vind je tips over hoe je online het best je kwetsbaarheid kunt tonen. ‘Niemand houdt van perfect’, zegt influencer en businesscoach Jamie King in het artikel ‘75 Prominent Influencers Share Their Top Advice’. ‘Ik spreek bijvoorbeeld geregeld over mijn postnatale paniekaanvallen.’ Als je een fout toegeeft, schrijft vakblad Marketing Land in het stuk ‘Social Media: Where Vulnerability Is Strength’, zal iemand die die fout ook maakt zich met je identificeren. ‘Daardoor voel je een band met iemand, terwijl je die persoon niet eens kent.’

Jamie King Beeld Getty Images

Hoewel deze nieuwe ontwikkeling al een paar jaar gaande is, zagen we dit jaar de culminatie ervan, ook buiten de sociale media. YouTubers biechtten in 2018 hun burn-out op, rappers vertelden in hun nummers over depressies of psychische stoornissen, modellen gaven toe soms ook te troosteten, tv-makers bekenden hoe zwaar het ouderschap was, acteurs kwamen ervoor uit gepest te zijn en ondernemers deden hun grootste zakelijke mislukkingen uit de doeken. Vaak werd er een product mee verkocht, een film, een album, een tv-programma, een tour, of wat dan ook. Wat vrijwel al deze bekentenissen deelden: ze werden onder strikt geregisseerde omstandigheden geuit, toen de tegenslag alweer te boven was.

Kijk maar naar Nooshin, die bij haar vlog haar nieuwe kledinglijn promootte. Zie de VPRO Zwelgplek, waar succesvolle mensen hun ‘cv der mislukkingen’ prijsgeven. Neem de Inside My Bones-expositie van singer-songwriter Dotan in 2017, waarvoor knappe BN’ers op een sobere, pure manier in een eenvoudig wit T-shirt, met peinzende blik, werden vastgelegd in een zeer flatterende zwart-witfilter. Tevens een reclame voor zijn nummer Bones. Of blader de _Wendy _van deze maand door, die ‘een ode aan imperfectie’ is en waarin Angela Schijf (39) en Wendy van Dijk (47) praten over ouder worden, rimpels krijgen en dat het leven pas interessant is ‘als het schuurt’, terwijl ze op de foto staan met de strakke lichamen van tienermeisjes, met perfecte belichting, soft focus-filters en ‘smokey eyes’-make-up.

Dit fenomeen heeft een naam: ‘geregisseerde kwetsbaarheid’ – ook wel ‘fantoomkwetsbaarheid’. Het is een term die schrijver Roxane van Iperen al in 2014 poneerde in Het Parool. ‘Het is’, schreef ze, ‘de afgetrainde kwetsbaarheid van een Victoria Beckham, die na vier kinderen zo’n kleuterlijf heeft dat haar man opgepakt zou moeten worden als hij het met haar doet. Het is de gestylede kwetsbaarheid van een Carice van Houten en Halina Reijn met het boek Antiglamour, waarin zij hun existentiële eenzaamheid tonen vanachter de muur van een hartsvriendschap en een ‘urban tribe’-vriendengroep.’

Toen in april van dit jaar het nieuws over het trollenleger van Dotan naar buiten kwam, haalde Van Iperen diens Inside My Bones-expo in het Rijksmuseum aan om nog eens het fenomeen van fantoomkwetsbaarheid aan te kaarten. ‘De meest lege, narcistische tentoonstelling die ooit het Rijks heeft ontsierd’, twitterde ze over de stemmige zwart-witfoto’s van ‘mooie, succesvolle’ mensen. ‘Echt: geregisseerde kwetsbaarheid is de meest cynische, giftige mindfuck van deze tijd.’

Een deel van die giftigheid komt voort uit de gedachte dat het tonen van je zwakte een opzichtige manier kan zijn om naar iemands sympathie te hengelen: de toeschouwer moet meeleven met de afzender en die net gevormde band wordt vervolgens ingezet om hem of haar te beïnvloeden – vandaar ook de term ‘influencer’. Geregisseerde kwetsbaarheid is in die zin ook koket en pronkerig, want de implicatie is: hou van mij, ik durf mijn ziel bloot te geven.

De opmars van kwetsbaarheid, geveinsd én oprecht, is nog verder terug te voeren. In 2010 gaf Brené Brown, op dat moment een relatief onbekende hoogleraar maatschappelijk werk, de TED Talk ‘The Power of Vulnerability’. Haar praatje sloeg bij een breed publiek aan en is inmiddels met 37 miljoen views de op vier na meest bekeken TED-video. Ze bouwde haar speech uit tot een boek dat wereldwijd een bestseller werd, ook in Nederland. Op basis van haar onderzoek stelt Brown dat mensen die zich kwetsbaar durven op te stellen, meer hechte en intense vriendschappen en relaties hebben en meer voldoening uit het leven halen.

Brené Brown Beeld Philip Lindeman

Uit duizenden interviews en focusgroepen ontwaarde Brown dat dit vaak moedige mensen zijn, zei ze tijdens haar TED Talk. ‘Ze spraken over de bereidheid om als eerste ‘ik hou van jou’ te zeggen’, de bereidheid om iets te doen zonder garanties op succes, de bereidheid om te investeren in een relatie zonder dat je weet of er een kans van slagen is.’ Deze mensen hebben volgens Brown, kortom, de moed om onvolmaakt te zijn, en om zichzelf en al hun imperfecties te laten zien. Ze durven het risico te nemen afgewezen te worden.

De invloed en reikwijdte van haar boodschap zijn niet te onderschatten. Zelfs mensen die nog nooit van Brown of haar boek hebben gehoord, zijn erdoor beïnvloed. Oprah Winfrey noemde Brown haar ‘soulmate’ en haar ideeën werden omarmd in de media, de politiek en het bedrijfsleven – voor bijna elk vakgebied zijn wel cursussen te vinden die gebaseerd zijn op haar theorieën.

Brown is bovendien een van de denkers die hebben bijgedragen aan een wereldwijde tendens om schaamte onschadelijk te maken en stigma’s te doorbreken, een beweging die in talloze boeken, films en tv-programma’s is terug te vinden: vrijwel elk verhaal over verslaving, ziekte, trauma of afwijkingen wordt gerechtvaardigd met het taboedoorbrekende en het bewustzijnsverhogende karakter ervan.

Zo stond NPO 3 dit voorjaar ruim een maand in het teken van depressie, met meerdere programma’s en documentaires, om psychische problemen onder jongeren ‘bespreekbaar te maken’. Vanzelfsprekend heeft deze opleving van openhartigheid en het tonen van kwetsbaarheid veel goeds gedaan. Vermoedelijk zijn er levens gered doordat mensen eerlijk over hun zelfmoordgedachten durfden te praten. Een gelijksoortig effect zie je bij de body positivity-trend, waarbij stereotiepe schoonheidsidealen worden bekritiseerd. Ook daardoor zullen sommige mensen zich minder voor hun lichaam schamen.

Ingewikkelder wordt het als het bedrijfsleven, met zijn immer tijdgeestgevoelige marketingafdelingen, op de kwetsbaarheidshype springt. Cosmeticamerken als Dove en VSM, die influencers laten vertellen hoe onzeker ze waren over hun slechte huid, hun gewicht, littekens of andere onvolkomenheden, met betoverend mooie foto’s erbij. Scheermesjesmerk Venus dat op Instagram foto’s post van een model met de huidziekte vitiligo dat haar oksels scheert. ‘Het maakt niet uit of je je okselhaar laat staan of niet’, staat erbij, ‘je ziet er geweldig uit.’ Ja, dat model wél, met haar haast kunstzinnige pigmentvlekken. Bovendien: natuurlijk maakt het Venus wel uit of je je okselhaar laat staan, scheren zal je!

Kwetsbaarheid en intimiteit worden zo een valuta: wie zijn zorgvuldig geformuleerde onzekerheden verkoopt – of beter: wie het zich vanuit een geprivilegieerde positie kan veroorloven zijn onzekerheden te verkopen – kan rekenen op aandacht en inkomsten. Zie de titel van Nooshins vlog: ‘Ik ben hier ZO onzeker over’ – clickbait in zijn puurste vorm (en niet toevallig veruit haar best bekeken filmpje van de afgelopen weken).

Ondertussen wordt een tegenovergesteld effect bereikt: mensen worden er niet minder onzeker van en gaan zich niet minder schamen, maar juist meer. Want de lat van het schoonheidsideaal (of elk ander ideaal) ligt onverminderd hoog. Als model X al zo onzeker is over haar huid/haar/innerlijk, hoe moet ik me dan wel niet voelen?

Eind november ging een post van een zogenaamde mommy blogger het internet rond, de Britse Katie Bower, die 53 duizend volgers heeft op Instagram, waar ze vooral foto’s van haar kinderen plaatst en geld verdient doordat bijna alle producten op haar foto’s via haar webshop te koop zijn. Bij een foto van een van haar zoons, die die dag zijn 6de verjaardag vierde, schreef ze dat hij nooit zo veel likes kreeg als haar andere kinderen. Het verschil weet ze aan het algoritme en aan het feit dat hij als middelste maar kort ‘de baby’ was, en mensen houden nu eenmaal van baby’s. Of misschien lag het wel aan zijn spleetoogjes.

Op een dag, voorspelde ze verdrietig, zou hij erachter komen dat hij minder populair was en dat zou fnuikend zijn voor zijn zelfvertrouwen. Daarom vroeg ze, als cadeautje op zijn verjaardag, of mensen hem nu wél massaal wilden liken. Volgers reageerden furieus op deze emotionele chantage en haar post werd op Twitter verspreid als een voorbeeld van de schadelijke gevolgen van moederbloggers. Ze verwijderde de foto en zei in een filmpje op haar Instagram-account: ‘Dit is helaas hoe het soms gaat op sociale media als je je kwetsbaar opstelt en iets toont van jezelf dat niet perfect is.’

Nee, dit is wat er gebeurt op sociale media als je strategisch ingezette kwetsbaarheid per ongeluk je ware intenties onthult. Dat je meer geeft om het uitventen en aan de man brengen van een levensstijl, in dit geval het fulltime moederschap, dan om het verstandig en liefdevol uitoefenen ervan. Het enige wat haar geregisseerde kwetsbaarheid onbedoeld en ironisch genoeg gemeen had met echte kwetsbaarheid: dat de kans bestond dat ze werd afgewezen.

In de Soete Naem Jezus

Jean-Jacques Tamba (78), een zwarte Belg in Antwerpen.

Jan Antonissen · De Morgen November 27, 2018

Jean-Jacques Tamba heeft voor het gesprek informatie meegebracht naar het café van de Permekebibliotheek in Antwerpen. Aan de hand van authentieke documenten zal hij staven dat hij niet uit zijn nek kletst over zijn bewogen leven in Afrika en Europa. Hij diept een brochure van Canvas op. “Hierin staat dat ik in mijn jeugd een boy was. Dat klopt niet: ik deed het werk van een boy als vakantiejob, om een centje bij te verdienen. Ik heb twee maanden voor madame Delbeke als moke gewerkt.”


“Je had vier categorieën van boys: boys die strijkten, boys die kookten, boys die kleren wasten, en ten slotte de boys moke. De boy moke was de laagste in rang. Wij waren de kazakkendragers van madame. Als madame inkopen deed, droegen wij haar zakken. Af en toe speelden we ook met haar kinderen. We deden de kleinste jobs. Maar eerlijk gezegd: ik was daar niet zo goed in, ik was niet gedisciplineerd. En madame heeft mij buitengesjot.

“Daarna heb ik als loopjongen gewerkt. Brieven van het ene kantoor in Boma naar het andere brengen. Dat ging sneller dan met de post.”

Wat voor stad was Boma in Beneden-Congo?

“Boma was de vroegere hoofdstad van Belgisch-Congo, vóór Leopoldstad (het huidige Kinshasa, red.). Een stad aan de rechteroever van de Congostroom, met twintigduizend inwoners. De Bayombe waren de grootste stam. Mijn vader was een Bayombe.”

Uw vader was waaier van beroep. Wat betekende dat precies?

“Hij wuifde met een palmtak de blanke man koelte toe. Maar hij was ook een drager: hij droeg, samen met drie anderen, de blanke man in een stoel rond. Hij was een sterke man.”

Deed hij dat graag?

“Hij deed het voor de kost.”

Vernederend, toch?

“Dat vinden wij nu. Vroeger beseften we niet dat het vernederend was. Mijn vader heeft vóór de onafhankelijkheid nooit gezegd dat de blanke man hem mishandelde, het is hem pas later gaan dagen. Uiteindelijk is hij chauffeur bij de nonnen geworden, dat was beter.”

Hij heeft u wel laten studeren.

‘In Boma kent niemand me nog, in Antwerpen ben ik thuis.’

“Ook een gevolg van het koloniale systeem: als je niet studeerde, kwam je terecht in de categorie van de ouvriers, de arbeiders. Mijn vader, een ongeletterde man, wilde dat zijn kinderen een goede baan zouden hebben. In Congo zijn kinderen nog altijd de bank, begrijpt u? Zij zijn de sociale zekerheid van de ouders. Kinderen met een goede job kunnen hun ouders helpen als ze een dagje ouder zijn.

“Ik weet niet hoeveel mijn vader verdiende. Veel was het ongetwijfeld niet, want we hebben thuis honger geleden, maar ik heb het nooit durven te vragen. Kinderen in Congo hadden het recht niet vragen te stellen aan hun ouders. De ouders beslisten waarover ze spraken. Zij waren wijs.”

Naar welke school ging u in Boma?

‘De Belgen wilden zwarte Belgen van ons maken, maar ook weer niet helemaal’

“De kolonieschool, een instelling van de Broeders van de Christelijke Scholen. Die had een uitstekende reputatie: de elite die na de onafhankelijkheid aan de macht kwam, was daar grotendeels gevormd. Maar je mocht van de broeders alleen binnen als je katholiek was. Mijn vader was protestant, en mijn grootvader langs moederszijde een dominee – een zwarte dominee die kon lezen en schrijven, net als mijn moeder. Maar er was geen discussie mogelijk: wij moesten bekeerd worden.”

Bent u op latere leeftijd gedoopt?

“Jazeker, in de kerk, met een pater die water over mijn hoofd goot. Ik moest me voor de gelegenheid zelfs kaal laten scheren. Een kroezelkop kon niet gedoopt worden: het water zou niet doordringen tot zijn hoofd.”

Gingen blank en zwart samen naar school?

(verontwaardigd) “Blank en zwart samen? Dat was áltijd apart, net als jongens en meisjes. Wij hadden geen contact met blanken op school, tenzij met de paters en de broeders. Zij waren het die ons in het middelbaar opvoedden.”

Met de bedoeling évolués van jullie te maken?

(knikt) “Een évolué was de beter ontwikkelde zwarte, een kopie van de blanke man. De Belgen wilden zwarte Belgen van ons maken, maar ook weer niet helemaal. Na het middelbaar stopte het onderwijs voor ons. De universiteit was voorbehouden voor blanken en een enkel zwart kind van évolués.”

Hoelang bent u naar school gegaan?

“Ik heb tien jaar op de kolonieschool gezeten, van 1946 tot 1956. Zes jaar lagere school en vier jaar middelbaar, maar ik moest twee jaar zittenblijven. Ik studeerde goed, maar ik was telkens gebuisd voor discipline. Ik was een zot manneke, een ADHD-kindje, maar dat kende men vroeger niet. Men wilde van ons emporte-pièces maken: iedereen moest hetzelfde zijn.”

Bent u dikwijls gestraft?

“Ja, de zweep ging er geregeld over. Soms waren we bang om naar school te gaan: ‘Wat staat ons vandaag weer te wachten?’ Het waren niet de broeders die ons sloegen, ze rekruteerden struise jongens onder de laatstejaars die de zweep hanteerden. Slaan was de enige manier om ons, onmogelijke kindjes, op te voeden.”

Sloegen ze op uw rug?

“Op mijn kont. Maar ik kan u verzekeren: het deed pijn, veel pijn. Meestal ging het zo: je kwam een kamer binnen waar drie struise jongens je opwachtten, samen met de inspecteur. De inspecteur schreeuwde de bevelen: ‘Broek af! Kleren uit!’ Daarna grepen twee jongens je vast, de ene bij je polsen, en de andere bij je enkels. Ze tilden je op en daar hing je dan te wachten op de slagen, trillend en bevend over je hele lichaam. Tegelijk spande je je spieren op om de slagen zo goed mogelijk op te vangen. Maar de inspecteur legde zijn hand op je kont en riep: ‘Ontspan u!’ Dan volgden de zweepslagen: drie, op voorwaarde dat je het niet uitschreeuwde van de pijn. Anders begonnen ze opnieuw te tellen. Op drie lieten ze je los: je knalde tegen de grond, maar je mocht geen kik geven. In zeven haasten raapte je je kleren bijeen, je rende de kamer uit en schreeuwde het daar uit van de pijn. Daar mocht het wel.” (lacht)

‘Ze tilden je op en daar hing je dan te wachten op de slagen, trillend en bevend over je hele lichaam’

U lacht, maar zo grappig is het niet.

“Je kunt zo’n verhaal niet vertellen zonder humor, anders ben je vandaag nog altijd gefrustreerd. Je kon de kolonialen niet tegenspreken. Je moest doen wat ze van je verlangden, zeker op zo’n goede school.”

U ging daar behoorlijk ver in mee: u bent nog van plan geweest missionaris te worden.

‘Natúúrlijk wilden we missionaris worden: alles was beter dan honger lijden’

“Wij werden daarin aangemoedigd: je moest proberen zo’n goede christen te worden dat je een roeping had. Seminaristen hadden een mooi leven. Ze gingen op internaat en ze werden goed gesoigneerd. Natúúrlijk wilden we missionaris worden: alles was beter dan honger lijden. Maar de directeur, die me kende als een deugniet, viel bijna van zijn stoel toen ik in het tweede middelbaar zei dat ik een roeping had. Hij geloofde me niet. Dat jaar ben ik van de school gegooid. Broeder Rudolf, een jongeman die in Belgisch-Congo was komen lesgeven in plaats van zijn legerdienst te vervullen, kon ons niet de baas. Hij heeft de directeur voor de keuze geplaatst: ‘Stuur me terug naar België of zet die mannekes aan de deur.’

“Enkele maanden later heb ik me via het ingangsexamen aangemeld bij de beroepsschool in Boma. Het was spotgemakkelijk voor mij, ik was bij de beste vijf. En het toeval wil dat de basis van de marine even verderop in Banana lag, een uithoek in het zuidwesten van Congo. De marine rekruteerde de beste leerlingen van de beroepsschool voor hun opleiding tot officier. Ik was één van hen. Ze hebben ons een contract voor acht jaar laten tekenen. In ruil kregen wij logies, eten, onderwijs en zelfs zakgeld. Het was de eerste keer in mijn leven dat ik geld op zak had!_ C’était une vie en rose_.

“Enkele dagen na de eindexamens in Banana vernamen we dat in Leopoldstad de onafhankelijkheid was uitgeroepen. We waren blij, al hadden we er in Beneden-Congo weinig van gemerkt. Ik vraag me nog altijd af waar die mannen in 1960 het lef vandaan gehaald hebben om het tegen het koloniale systeem op te nemen.”

Is Patrice Lumumba, de eerste premier van het onafhankelijke Congo, een held voor u?

“Hij had in elk geval de ballen om een toespraak te houden in het bijzijn van koning Boudewijn, waarin hij vertelde hoe het er werkelijk aan toeging in de kolonie. Dat was formidabel. Maar ik vraag me af of Lumumba, als hij niet vermoord was, het beter gedaan zou hebben dan degenen die in leven gebleven zijn, zoals Kasavubu, Mobutu en Kabila. Eerlijk gezegd, ik heb mijn twijfels. Maar hij is vroeg gestorven, en dus is hij een held.”

Feest in Rio

U bent net na de onafhankelijkheid naar België gekomen.

“In de jury van mijn eindexamen zat een man van de Compagnie Maritime Belge (CMB). Na de onafhankelijkheid was er veel onzekerheid: we gingen ervan uit dat onze marinebasis zou sluiten. En die man liet me weten dat ik, als officier van de lange omvaart, bij de CMB kon beginnen. (Haalt zijn zeemansboekje boven) Voilà, hier zie je het: mijn eerste vaart ging naar Leopoldstad. Maar het meest voer ik over en weer tussen Matadi en Antwerpen.

“Ik was officier van de machineruimte, maar de zwarte matrozen vonden het lastig om mij te gehoorzamen. Ze kenden dat niet, een Congolese officier. En ik was amper 20. Ik moest alle trucs van de diplomatie aanwenden om die ouwe papa’s te laten doen wat ik wilde: ‘Wil je misschien even, als je vijf minuten tijd hebt, die plek schoonmaken?’ Als de eerste de beste onnozele blanke assistent hetzelfde vroeg, deden ze dat zonder tegenstribbelen.

“Ik heb nooit op een Congolees schip gevaren, maar altijd onder Belgische vlag. Een zwarte kon nooit het bevel voeren op zo’n schip. Onmogelijk. In het beste geval kon je, zoals ik, de tweede of derde in rang worden. Dat frustreerde me, en daarom ben ik na verloop van tijd vertrokken en bij General Motors gaan werken. Maar daar was het precies hetzelfde liedje: iedereen kon promotie maken, behalve een zwarte.”

‘Aan de school van de Belgische marine kregen we logies, eten en zelfs zakgeld. Het was de eerste keer in mijn leven dat ik geld op zak had!’

In 1965 bent u getrouwd met een Belgische. Dat was niet vanzelfsprekend in die dagen.

“Ik bewonder mijn vrouw dat ze het heeft aangedurfd. Zwarten werden als minderwaardig beschouwd. In Belgisch-Congo mocht een zwarte een blanke vrouw niet aanraken. Deed je het toch, dan vloog je in de gevangenis. Blanke vrouwen waren ook niet vriendelijk voor ons. Zoveel trots, zoveel pretentie. Enfin, ik wil niet veralgemenen, je had ook vriendelijke vrouwen, maar die mochten hun sympathie niet laten zien.

‘Ik vraag me nog altijd af waar die mannen in 1960 het lef vandaan gehaald hebben om het tegen het koloniale systeem op te nemen’

“Ik schrok toen ik merkte hoe blanke vrouwen in België met ons omgingen. Op een dag zat ik in café De Oude Gans in Antwerpen, en alle vrouwen waren aan het dansen. Ik was nog jong en mooi, en die vrouwen maar vragen of ik niet wilde meedoen! Ik antwoordde: ‘Ik mag niet met een blanke vrouw dansen.’ Die vrouwen konden hun oren niet geloven. Eentje, Flor heette ze, zei: ‘Jullie worden in Congo net zo gediscrimineerd als wij in België.’ Dat vond ik wel een mooie vergelijking. Maar een Belgische man mengde zich in de discussie en zei dat ze zich niet moest aanstellen, en met hem moest dansen. Flor gaf hem een mep rond zijn oren. In welk land ben ik nu beland, dacht ik, een vrouw die een man slaat! Dat had ik in Congo niet gezien. En het strafste was dat die kerel daarmee lachte.”

Hoe hebt u uw vrouw leren kennen?

“De Congolese zeelieden hadden een club in Antwerpen, een Congolees zeemanshuis onder toezicht van de paters scheutisten. Daar kwamen meisjes met ons praten. Mijn vrouw, die ook heeft gevaren, kwam daar geregeld. En ik ben nog altijd met haar samen.”

Zeelieden hebben een reputatie als het op vrouwen aankomt.

“Je hebt ook brave zeelieden.”

Was u één van hen?

“Als de boot aanmeerde, nam de koorts bezit van de bijna volledige bemanning. Mannen zouden hun vrouw terugzien, zeiden ze, hun grote liefde. Maar toen ze enkele dagen later vertrokken, was het alweer van: ‘Tot de volgende keer!’ Het hing ook af van welke haven je aandeed. In sommige havens viel werkelijk niets te beleven. Bestemmingen in de Perzische Golf waren niet geliefd: daar had je geen vrouwen, en daar dronk je cola in plaats van bier. Maar in Afrika of in Rio was het altijd feest. Indertijd bleven schepen nog twee weken in de haven liggen. Dat was veertien dagen ambiance. In veel havensteden lopen buitenechtelijke kinderen van zeelieden rond.”

Hebt u er ook?

“Ik denk het niet, ik was braaf – de invloed van de kolonisatie. Op school hadden we geleerd voorzichtig te zijn. Je had nog geen voorbehoedsmiddelen, hè: je mocht slapen met een vrouw, maar als ze zwanger was, werd je van school gegooid.”

‘Mijn vrouw kreeg nog meer kritiek dan ik: ‘Woar hedde gij diejen opgeschaard?’’

Alle remmen los

Hebt u in België veel weerstand ontmoet omdat u een Belgische vrouw had?

“Het was niet vanzelfsprekend. Op een bepaald moment kregen haar ouders de politie over de vloer: ‘Weet u dat uw dochter een relatie heeft met een zwarte?’ Gelukkig was ze een sterke vrouw. Onderschat niet onder welke druk zij stond: ze kreeg nog meer kritiek dan ik._ (In het plat Antwerps) ‘Woar hedde gij diejen opgeschaard?’ _Dat soort opmerkingen waren normaal, maar zij sprak er zelden over. Zij wilde mij er niet mee belasten. Ik had het al zwaar genoeg, vond ze.

“Bij General Motors zat ik vast: ik kon mijn best doen zoveel als ik wilde, ik maakte geen promotie. Het was flagrant, maar zo was het systeem: een blanke wilde niet onder een zwarte werken. Na acht jaar ben ik opgestapt en ik ben op advies van mijn vrouw met een café begonnen.”

In de Soete Naem Jezus, een legendarisch nachtcafé in Antwerpen.

“Daar ben ik rijk geworden. Rijk van de mensenkennis, bedoel ik. Als ik nu iemand ontmoet, weet ik binnen de drie minuten wat voor vlees ik in de kuip heb. In mijn café kwamen alle soorten mensen over de vloer, het was een café mayonaise. De grootste namen, zoals Romario, Ramses Shaffy, Peter Piot en Marcel Colla, kwamen er ook omdat ze wisten dat er altijd iets te beleven was. De vrouwen die in de bars werkten, kwamen na hun uren naar mijn café. Soms vergaten ze dat ze gestopt waren met werken en gaven ze nog een kleine striptease. Gratis. Dat vond iedereen geweldig, natuurlijk. Voor mij was het, na de harde koloniale periode, een manier om aan de mensen te zeggen: ‘Wees jezelf, amuseer je, leef en laat leven.’

“Op een dag was er een klacht wegens geluidsoverlast. De politie zei: ‘Meneer, u moet uw klanten goed opvoeden.’ – ‘Ben ik nu een opvoeder?’ vroeg ik. ‘De Belgen zijn toch naar Congo gegaan om mij op te voeden?’”

Schrijfster Mieke de Loof, die voor u heeft gewerkt, heeft uw café de universiteit van het leven genoemd.

“Ik heb geweldig personeel gehad, en het klopt wat Mieke zegt: je leerde er de mens kennen zoals hij werkelijk is. De meeste mensen zijn schizofreen. Overdag zijn ze hard aan het werk, maar als ze ’s avonds laat in het café komen, veranderen ze in beesten. Een beest is amusant, maar soms ook agressief.”

U kon, volgens Mieke de Loof, de spanning wegnemen met één welgemikte opmerking.

“Mensen luisterden vroeger nog naar een cafébaas. Toen ik last kreeg met de politie door het drugsgebruik in het café, stuurde ik mijn klanten naar de Groenplaats om daar hun pétards te smoren. Ze deden dat, en daarna keerden ze in opperbeste stemming terug._ (lacht)_

“Ik heb nooit een buitenwipper gehad, ik regelde alles volgens de kunst van de diplomatie. Maar op het einde heb ik toch een vriend gevraagd om een oogje in het zeil te houden. Ik kon niet om met de agressie van sommige nieuwkomers, mensen van achter het IJzeren Gordijn: die sloegen hun glas stuk en gingen elkaar te lijf. (Verontschuldigend) Ik sprak hun taal niet, ik kon niet met hen communiceren.”

Het einde was niet zo mooi. Uw buren klaagden over overlast, ze beweerden dat u uw onstuimige klanten niet meer in bedwang kon houden.

“Ze hadden gelijk: ik had het niet meer onder controle.”

U bent ook vervolgd omdat u een dronken klant niet voldoende had bijgestaan.

“Emile liep van het ene café naar het andere, zonder geld in zijn zakken. Dus wat deed hij als iedereen danste? Dan dronk hij de bollekes leeg: hopla!_ (lacht) Ik moest de mensen dan sussen en een nieuw bolleke geven. Maar ik kon niet kwaad zijn op Milleke. _Milleke était un gentil garçon.

“Op een dag is hij, met zijn glas in de hand, omvergevallen. Ik heb hem aan de deur gezet om hem lucht te doen krijgen. Een buurman heeft daar foto’s van genomen, als bewijs dat ik mijn klanten slecht behandelde. Maar ik heb wel de ambulance gebeld. Ze hebben me veroordeeld omdat ik onvoldoende voor Milleke had gezorgd: zes maanden gevangenis met uitstel en een voorwaardelijke boete.” (blaast)

Deed dat pijn?

‘De tijden zijn veranderd. Mensen zijn minder tolerant, je hebt geen bruine kroegen en nachtcafés meer’

“Je hebt het beste met de mensen voor, en dan word je nog gestraft ook. Maar dat is niet de reden waarom ik ben gestopt. Ik was 65, het was tijd om ermee op te houden. (Zwijgt) De tijden zijn veranderd. Mensen zijn minder tolerant, je hebt geen bruine kroegen en nachtcafés meer. Dat is het gevolg van al die agressie. Mensen zijn bang, ze komen niet meer buiten na middernacht. Terwijl Antwerpen vroeger de stad was die nooit sliep.”

Was het café uw roeping?

“Dat heb ik het liefst gedaan, ja. Daar voelde ik me vrij. Niemand die me zei wat ik wel of niet mocht doen. Mijn vrouw had recht van spreken, maar zij was ook de enige.”

Hield uw vrouw graag café?

“Zij heeft een ander karakter dan ik. Als mensen zich misdroegen, zette ze hen meteen aan de deur. Ik niet. Ik praatte eerst, ik maakte een grapje. Maar zij wond zich op. En op een bepaald moment is ze thuisgebleven: ‘Het is beter dat jij het café alleen openhoudt.’ Dat heb ik de laatste tien jaar ook gedaan.

‘Je hebt geen bruine kroegen en nachtcafés meer. Dat is het gevolg van al die agressie. Mensen zijn bang, ze komen niet meer buiten na middernacht.’

“Neem het van mij aan: als je van plan bent je huwelijk te laten stranden, is er niets beter dan met je vrouw een café te beginnen. Er komen mannen voor je vrouw, en vrouwen voor jou. Je relatie wordt op de proef gesteld. Tegelijk mag je nooit vergeten waar het om gaat: een goede recette. De zaak moet draaien, en dus doe je er alles voor om het de klanten naar de zin te maken. Je bent vriendelijk tegen mensen tegen wie je eigenlijk niet vriendelijk wilt zijn. Je maakt plezier, je placeert zelfs een danske. Als de vrouwen in vorm waren en alle remmen losgooiden, moest ik hen niet tegenhouden, hè. Ik herinner me dat eentje per se de lambada met mij wilde dansen. Ze ging zo hevig tekeer dat ze tegen de grond smakte en haar voet brak.” (lacht)

Had u als cafébaas geen last meer van racisme?

“Racisme zal altijd bestaan, maar dat heeft niet noodzakelijk met je kleur te maken. Eén voorbeeld: vroeger mocht ik niet binnen in de Jimmy’s, een Antwerpse discotheek. Maar een vaste klant van het café, een zwart meisje dat in bars werkte, mocht er dansen wanneer ze maar wilde. Op een keer ben ik haar achternagegaan. ‘Ze is mijn zus’, zei ik tegen de portiers. En ze lieten me door, zonder discussie. Volgens mij had hun deurbeleid te maken met de rivaliteit tussen blanke en zwarte mannen. De blanken waren bang dat wij hun vrouwen zouden afsnoepen. Als broer van dat meisje betekende ik geen gevaar.”

Zwarte burgemeester

Voelen blanke mannen zich inferieur op seksueel vlak?

“Dat is een hardnekkige mythe. Toen ik hier voetbalde, ging iedereen na afloop naakt onder de douche. Iedereen, behalve ik. Ik schaamde me dood, ik durfde me in het bijzijn van al die blanke mannen niet uit te kleden. Op een dag heb ik het wel gedaan, en ze kwamen allemaal kijken: ‘Wat een kastaar!’ Maar dat is niet typerend voor een zwarte, hè. Je hebt ook blanke mannen met une grosse bite. Soms vroegen ze me: ‘Hebt gij uwen hoed verloren?’ Ik snapte niet wat ze bedoelden, tot iemand het me uitlegde: ze hadden het over het feit dat ik besneden was. In Congo was dat een vast gebruik. We zijn bijna allemaal besneden op ons 7de.

“De mythe van de viriele zwarte man is ontstaan doordat we elkaar amper kenden. Ik verzeker u: de eerste keer dat ik met een blanke vrouw naar bed ging, voelde ik dat ik gewikt en gewogen werd. En vice versa: ik wist zelf niet wat ik kon verwachten. Een blanke vrouw was een bovenaards wezen in Afrika. Ik wist zelfs niet of ze naar het toilet ging.

‘Een blanke vrouw was een bovenaards wezen in Afrika. Ik wist zelfs niet of ze naar het toilet ging’

“Het is wel zo dat Afrikanen op een andere manier de liefde bedreven. Dat kregen wij geregeld te horen. ‘Je kunt goed neuken’, zeiden vrouwen, ‘maar je weet niet hoe je moet vrijen.’ Wij vrijden altijd in het donker, op de tast, zonder voorspel: het was direct boemboem. Maar om van seks te genieten moet je de tijd nemen, het is een spel waarbij de man de vrouw helpt om er ook van te genieten. Maar zo was het niet in Afrika. Mijn ouders hebben nooit gevreeën voor het plezier. Het was functioneel, voor de voortplanting. Papa had zijn eigen kamer, en mama sliep bij de kinderen. Als die in een diepe slaap verzonken waren, kwam mama naar papa. En dan deed hij het zo snel mogelijk, zodat de kinderen de afwezigheid van mama niet zouden opmerken. En als hij klaar was, keerde mama terug.

“We waren met acht kinderen thuis, maar tussen elk van ons was er minstens twee jaar verschil. Zolang mama een baby de borst gaf, mocht papa haar niet aanraken. Het hoorde niet dat ze meteen weer zwanger zou zijn. Dus, wat deden mannen zoals mijn vader in de tussentijd? Ze gingen vreemd.

“Bon, in Congo vrijen ze dankzij de media ook al lang voor het plezier. Ze hebben allemaal een smartphone. Ze kijken ook naar de filmpjes op YouTube.”

Wat doet het u als u terug in Congo bent?

“Het raakt me niet meer zo diep, bijna iedereen is dood. Ik heb nog twee zussen, de anderen zijn er niet meer. Het beste contact heb ik met mijn oudste zus. Ze heeft nooit gewerkt, maar ze heeft wel tien kinderen gebaard. Hoe zou zij nu moeten leven zonder kinderen?”

U hebt zelf twee kinderen. Hoe doen zij het in het leven?

‘Ik had maar één voorwaarde om deel te nemen aan ­’Benidorm Bastards’: ‘Niet te veel tekst!’ (lacht)

“Mijn zoon werkt als machinist bij de NMBS. Dat is fijn voor hem, want hij heeft heel wat moeilijkheden gehad. Een gekleurde machinist, dat was lange tijd ondenkbaar. Mijn dochter, die marketing heeft gestudeerd, heeft sinds kort een baby: zij heeft vooral tijdelijke jobs. Mijn dochter is een mooie vrouw – een voormalige miss Antwerpen die iedereen inpakt. _(lacht)

_“Het gaat langzaam de goede richting uit: als je capabel bent, kun je jezelf opwerken in België. Ze kunnen ons niet meer negeren, je hebt ook nog maar weinig mensen die voor 100 procent Belg zijn.”

Waarom zijn er nog steeds zo weinig Congolees-Belgische politici?

“Je hebt papa Kompany, de nieuwe burgemeester van Ganshoren, die het dankzij de stemmen van de Afrikaanse gemeenschap heeft gehaald. Maar je hebt ook anderen. (Haalt een verkiezingsfoto met zijn beeltenis boven) Ik heb op 14 oktober voor Groen 900 stemmen gehaald. Dat lijkt me niet mis, maar eerlijk gezegd: een zwarte burgemeester in Antwerpen? Daar is deze stad nog niet klaar voor. Het zal nog enkele jaren duren voor we, zoals in Rotterdam, een donkere man aan de top hebben.”

Wat is thuis voor u?

“Ik heb twee steden in mijn leven: Boma en Antwerpen. Ik woon in Antwerpen. Ik begrijp de mensen, de mensen begrijpen mij. In Boma kent niemand me nog, in Antwerpen ben ik thuis.”

Hier bent u sinds Benidorm Bastards zelfs een BV.

“Een acteur zou ik mezelf niet noemen. Ik had maar één voorwaarde om deel te nemen aan dat programma: ‘Niet te veel tekst!’” (lacht)

U hoeft niet in Boma begraven te worden?

“Wat zouden ze ginder met mijn lijk kunnen doen? Nee, ik leef hier, ik heb hier mijn kinderen, ik voel me hier goed. Ik ben een Belg geworden. Een zwarte Belg.”

**Kinderen van de kolonie, zesdelige reeks op Canvas, dinsdag, 21.20 uur
**Kinderen van de kolonie, Jan Raymaekers, Polis

**©Humo · by Jan Antonissen · November 27, 2018

Ketamine: An Update

In 2016, I wrote Ketamine Research In A New Light, which discussed the emerging consensus that, contra existing theory, ketamine’s rapid-acting antidepressant effects had nothing to do with NMDA at all. I discussed some experiments which suggested they might actually be due to a related receptor, AMPA.

The latest development is Attenuation of Antidepressant Effects of Ketamine by Opioid Receptor Antagonism, which finds that the opioid-blocker naltrexone prevents ketamine’s antidepressant effects. Naltrexone does not prevent dissociation or any of the other weird hallucinatory effects of ketamine, which are probably genuinely NMDA-related. This suggests it’s just a coincidence that NMDA antagonism and some secondary antidepressant effect exist in the same drug. If you can prevent an effect from working by blocking the opiate system, a natural assumption is that the effect works on the opiate system, and the authors suggest this is probably true.

In retrospect, there were warnings. The other study to have found an exciting rapid-acting antidepressant effect for an ordinary drug was Ultra-Low-Dose Buprenorphine As A Time-Limited Treatment For Severe Suicidal Ideation. It finds that buprenorphine (the active ingredient in suboxone), an opiate painkiller also used in treating addictions to other opiates, can quickly relieve the distress of acutely suicidal patients.

This didn’t make as big a splash as the ketamine results, for two reasons. First, everyone knows opiates feel good, and so maybe this got interpreted as just a natural extension of that truth (the Scientific American article on the discovery focused on an analogy where “mental pain” was the same as “physical pain” and so could be treated with painkillers). Second, we’re currently fighting a War On Opiates, and discovering new reasons to prescribe them seems kind of like giving aid and comfort to the enemy.

Ketamine is interesting because nobody can just reduce its mode of action to “opiates feel good”. Although it was long known to have some weak opiate effects, it doesn’t feel good; all the dissociation and hallucinations and stuff make sure of that. Whatever is going on is probably something more complicated.

The psychiatric establishment’s response, as published in the prestigious American Journal of Psychiatry, is basically “well, f@#k”. Here we were, excited about NMDA (or AMPA) giving us a whole new insight into the mechanisms of depression and the opportunity for a whole new class of treatment – and instead it looks like maybe it’s just pointing to The Forbidden Drugs That Nobody Is Supposed To Prescribe. The article concludes that ketamine should not be abandoned, but ketamine clinics under anaesthesiologists should be discouraged in favor of care monitored by psychiatrists. I will try not to be so cynical as to view this as the establishment seizing the opportunity for a power grab.

What happens now? A lot of this depends on addiction. One way we could go would be to say that although ketamine might have some opiate effects, it’s not addictive to the same degree as morphine, and it doesn’t seem to turn users into drug fiends, so we should stop worrying and press forward. We could even focus research on finding other opiates in a sweet spot where they’re still strong enough to fight depression but not strong enough to get people addicted. Maybe very-low-dose-buprenorphine is already in this sweet spot, I don’t know.

But all of this is going to be shaped by history. Remember that heroin was originally invented (and pushed) as a less-addictive, safer opiate that would solve the opiate crisis. Medicine has a really bad habit of seizing on hopes that we have found a less addictive version of an addictive thing, and only admitting error once half the country is addicted to it. And there are all sorts of weird edge cases – does ketamine cross-sensitize people to other opiates? Does it increase some sort of domain-general addiction-having-center in the brain? I know substance abuse doctors who believe all of this stuff.

Also, should we start thinking opiates have some sort of deep connection to depression? “Depression is related to the stuff that has the strongest effect on human happiness of any molecule class known” seems…actually pretty plausible now that I think about it. I don’t know how much work has been done on this before. I hope to see more.

Source: Ketamine: An Update

He makes no effort in bed

Suzi Godson

Q My husband is continually surprised that I don’t feel like having sex very often, despite the fact that he does nothing to turn me on. If we try to talk about it, we end up in a blame game. How can I make it really clear that he needs to make an effort to have a good sex life?

A It is so easy to turn the marital bed into a battleground. At first glance, the situation you describe sounds fairly straightforward: you feel aggrieved that your sexual needs are being ignored by your husband. Since he never makes an effort to turn you on, how could he possibly be surprised that you can’t be bothered engaging in sex? And since he never listens when you tell him how you feel, you ignore his pleas for intimacy. Frustratingly, he doesn’t seem to understand any of this, so you are searching for a more explicit way to make your feelings clear to him.


Ultimately, it sounds if you are blaming him for your unhappiness — therefore it is his responsibility to fix the situation. While that sounds like a rational argument, it doesn’t sound like a very positive sign for your relationship. Numerous studies have found sexual satisfaction to be a very reliable measure of marital satisfaction, but the opposite is also true; problems within a relationship often manifest as sexual difficulties. Perhaps the feelings you have about sex reflect bigger concerns about how little your husband does for you in general. However, for many people sex is a way of expressing emotional intimacy. Therefore, shutting down such an important line of communication is cutting off your nose to spite your face.

When two people know each other very well, as I presume you do, they become acutely sensitive to shifts in each other’s mood. Partners mirror each other’s emotions and behaviours, which is fine if you are yawning, or giggling, but not so fine if you are fighting. Multiply irritability by two and negative feelings spiral downwards much more rapidly. If you don’t communicate properly, things can progress from bad to worse until one day the relationship becomes so toxic that you might decide that it is over.

Tit for tat is a highly destructive form of communication, but fortunately it is one that is very easy to avoid. All that needs to happen is for you to hold up a white flag and say: “I’m sorry.” Maybe you feel as if you have nothing to apologise for — but that’s not the point. Mutual accountability is the first rule of healthy relationships and being big enough to take responsibility for your part in whatever bad feeling has been polluting your relationship is the quickest way to change the dynamic. When things go wrong between two people, it is very rarely one person’s fault entirely, and it is often a lot easier for the person who has less to feel ashamed of to climb down.

When it comes to sexual relationships, the best way to effect positive change is to do unto others as you would have them do unto you. If you want your husband to be more flirtatious with you, be more flirtatious with him. If you want him to kiss you and tease you and whisper sweet nothings in your ear, kiss him and tease him and tell him what you want him to do to you. Sweetness, playfulness and sexual generosity are contagious behaviours that create love, joy and enthusiastic reciprocity, so instead of giving your husband the cold shoulder, call a ceasefire and make love, not war. You will be much happier.